🌱 ఆయుర్వేదం - శతావరి

ఆయుర్వేదవైద్యంలో పేర్కొన్న పురాతనమైన మూలికలలో ‘శతావరి’ ఒకటి. శతావరి గురించిన ప్రస్తావనలు భారతదేశపు అత్యంత పురాతన వైద్య గ్రంధాలలో కనిపిస్తాయి. “చరక సంహిత” మరియు “అష్టాంగ హృదయ్యం” అనే వైద్యగంథాలు రెండింటిలోను శతావరిని "ఆడ టానిక్" (female tonic) గా పిలవడం జరిగింది. కాబట్టి శతావరి ఓ బలవర్ధకౌషధం అన్నమాట.   నిజానికి, శతావరి అనే మాటకున్న అర్థం మీలో కుతూహలాన్ని రేపవచ్చు. “శతావరి” అంటే “వంద భర్తలను కలిగి ఉన్నది" అని అర్థం. కనుకనే ఇది స్త్రీ పునరుత్పాదక వ్యవస్థ యొక్క మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపర్చడంలో తిరుగులేని మూలికగా శతావరి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయుర్వేదం ప్రకారం, శతావరిని "నూరు  వ్యాధుల్ని మాన్పునది" అని కూడా అంటారు.  అదనంగా, శతావరికి ఉన్న “ఒత్తిడి-వ్యతిరేకతా” (అడాప్తోజేనిక్) గుణం మరియు యాంటీఆక్సిడెంట్ లక్షణాలు ఒత్తిడి-సంబంధిత సమస్యలకు పరిణామకారి ఔషధీ. ఇది ముసలి వయస్సు-సంబంధిత వ్యాధులకు కూడా ఉపశమనకారిగా పని చేసే చాలా ప్రభావవంతమైన మూలిక. శతావరి మూలికకున్న ప్రాముఖ్యం అంతటిది కాబట్టే ఆయుర్వేదవైద్యం దీనిని "మూలికల రాణి" (queen of herbs)  గా పిలుస్తోంది. హిమాలయపర్వతాల్లో మరియు ఆ పర్వత పాదప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న అడవిమొక్కలలో కనిపించేదే “శతావరి” అనే మూలిక. 

☆ శతావరి గురించిన కొన్ని ప్రాథమిక వాస్తవాలు: 

• ఔషధీశాస్త్ర నామం (బొటానికల్ పేరు): అస్పరాగస్ రసిమోసస్

• కుటుంబం: లిలియాసియా / ఆస్పరాగసేయే

• సాధారణ పేరు: శతావరి, ఆస్పరాగస్ రూట్, ఇండియన్ ఆస్పరాగస్

• సంస్కృతం పేరు: శతావరి, శట్ములి/శతములి

• ఉపయోగించే భాగాలు: వేర్లు మరియు ఆకులు

• స్థానిక ప్రాంతం మరియు భౌగోళిక పంపిణీ: భారత ఉపఖండంలోని ఉష్ణమండల ప్రాంతాలు శతావరికి నిలయంగా ఉన్నాయి, కానీ ఇది భారతదేశ హిమాలయ ప్రాంతాలలో కూడా విస్తారంగా పెరుగుతుంది. శతావరి శ్రీలంక మరియు నేపాల్ ప్రాంతాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది.

• శక్తిశాస్త్రం: శరీరానికి శీతలీకరణాన్ని మరియు తేమను కల్గించే గుణం శతావరికి ఉంది. ఆయుర్వేదంలో శతావరి గురించి ప్రస్తావించి, వాత, పిత్త దోషాలను సమతుల్యం చేస్తుందని చెప్పారు.

☆ శతావరి యొక్క ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు : - 

• మహిళలకు శతావరి ప్రయోజనాలు :

మహిళల ఆరోగ్య కోసం ఒక విజేతలాగా పని చేసే మందు అంటే అది శతావరి మాత్రమే. శతావరి సేవనం మహిళల్లో అధిక లైంగిక శక్తిని పెంచడమే కాక వారి గర్భాశయం సమగ్ర ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. ఆడవారి శరీరంలో హార్మోన్లను సమతుల్యం చేయడానికి మరియు మహిళల సంతానోత్పత్తిని శతావరి మెరుగుపరుస్తుంది. అంతేకాకుండా, శతావరి కారణంగా మహిళల్లో హార్మోన్ల సమతుల్య వ్యవస్థ ఏర్పడడం వల్ల వారికి పొత్తి కడుపులో వచ్చే నొప్పి లేక తిమ్మిరి కూడా తక్కువై నొప్పి లేని ఋతుచక్రం వారి సొంతమవుతుంది.

• పురుషులకు శతావరి ప్రయోజనాలు :

ఆడవారికి బాగా ఉపయోగపడే  సుప్రసిద్ధ మూలికలలో శతావరి ఒకటి. కానీ ఈ మూలిక  సామర్థ్యం కేవలం ఒక్క ఆడవారికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. శతావరి నుండి తీసిన జల-మద్యపాన (hydro-alcoholic) మరియు నీటి సారం పురుషులక్కూడా ఒక కామోద్దీపనంగా చాలా సమర్థవంతంగా పని చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. ఆయుర్వేదంలో చెప్పిన ప్రకారం, ఏ మూలికయినా లేదా మరేదైనా మందైనా సరే స్త్రీ పురుషుల లైంగిక పనితీరును మరియు లైంగికశక్తిని (లిబిడో) మెరుగుపర్చడానికి ఉపయోగించినట్లైనా దాన్ని కామోద్దీపకమైన మందు లేకా వీర్యవృద్ధికర మందు అని అంటారు. 

• బాలింత తల్లులకు శతావరి ప్రయోజనాలు :

ఆయుర్వేదలో, శతావరిని చనుబాలసంవర్ధిని (galactagogue)గా  పిలుస్తారు, అంటే స్తన్యపానమిచ్చే తల్లులలో (బాలింతల్లో) చనుబాల ఉత్పత్తిని శతావరి  పెంచుతుందని మరియు ఆయుర్వేద వైద్యులు బాలింతలైన ఆడవారిలో చను పాలు ఎక్కువగా వృద్ధి కావడానికి శతావరిని సేవించమని సూచించారు. బాలింత స్త్రీలకు ఈ మూలికను సేవించేందుకు ఇచ్చేటందుకు ముందుగా మీ ఆయుర్వేద డాక్టర్తో సంప్రదించడం మంచిది.

• ఒత్తిడిని తగ్గించేందుకు శతావరి :

ఒత్తిడిని తగ్గించే ప్రసిద్ధ మందులలో శతావరి కూడా ఒకటని ఆయుర్వేదం ఉటంకించింది. అంటే, శతావరిలో ఒత్తిడికి వ్యతిరేకంగా పని చేసే బలవర్ధక లక్షణాలున్నాయన్నమాట. శతావరిని సేవించడం మూలంగా మెదడుకు గల మార్గంపై ఇది ప్రభావవంతంగా పనిజేసి శరీరంలోని ఒత్తిడికి కారణమయ్యే హార్మోన్లను తగ్గిస్తుందని తద్వారా ఒత్తిడి లేని ప్రశాంతమైన మనసు ఏర్పడుతుందని ఇటీవలి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. 

• అనామ్లజనిగా శతావరి :

శరీరంలో స్వేచ్ఛా రాశులు కల్గించే హానికి వ్యతిరేకంగా పని చేసి మన శరీర ఆరోగ్యానికి దోహదపడే సహజ రక్షణ వ్యవస్థే అనామ్లజనకాలు. ఈ “స్వేచ్ఛా రాశులు” అంటే ఏమిటబ్బా అని మీరు ఆశ్చర్యపోతున్నారా, రోజువారీ పనుల ద్వారా శరీరంలో ఏర్పడే కణాలు లేదా అణువులే స్వేచ్ఛా రాశులు. కానీ, చివరికి, ఈ స్వేచ్ఛా రాశులే శరీరం యొక్క సొంత కణాలనే చంపడం ద్వారా శరీరానికి విషపూరితం అవుతుంటాయి. ఈ స్వేచ్ఛా రాశులు పెద్ద సంఖ్యలో శరీరంలో గుమిగూడుకుపోవడాన్నే “ఆక్సీకరణ ఒత్తిడి”గా పిలువబడుతుంది. ఈ ఆక్సీకరణే బలహీనమైన శరీర విధులకు  మరియు అకాల వృద్ధాప్యానికి ప్రధాన కారణం. మీ శరీరం నుండి అన్ని హానికరమైన స్వేచ్ఛా రాశులను తొలగించేందుకు సహాయపడే మూడు అతి శక్తివంతమైన అనామలీజనకాలు- రసమూఫరాన్, అస్పార్గామిన్, రేసిమోసోల్ లను శతావరి కలిగి ఉందని అధ్యయనాలు పేర్కొన్నాయి. కాబట్టి మీ ఆహారంలో శతావరిని ఓ భాగంగా తీసుకుంటే మీ శరీరంలో కలిగే జీవక్రియాహానిని అరికట్టి ఆరోగ్యవంతమైన జీవక్రియకు ఈ మూలిక సహాయపడుతుంది.

• కడుపులో పుండ్లకు శతావరి :

మన కడుపు చాలా సన్నని రక్షిత పొరను కలిగి ఉంటుంది. ఇది శరీరంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన హానికరమైన జీర్ణ ఆమ్లాల ప్రభావాల నుండి మనల్ని రక్షిస్తుంది. ఈ ఆమ్లాలు మనం తీసుకునే ఆహారాన్ని సులభంగా జీర్ణం చేయడంలో మరియు కడుపులో బ్యాక్టీరియా పెరుగుదలను తగ్గించటానికి సహాయపడి పొట్టను ఆరోగ్యాంగా ఉంచుతాయి. అయితే కొందరు అధికంగా తీసుకునే మసాలాలు దట్టించిన ఆహారపదార్థాలు లేదా వారి జీవనశైలి అలవాట్ల కారణంగా మన పొట్టలో ఈ ఆమ్లాలు అధికంగా ఉత్పత్తి అయ్యేందుకు దారి తీయవచ్చు. జీర్ణాశయంలో ఉత్పత్తి అయ్యే అధిక ఆమ్లాల ప్రభావాల నుండి కడుపు తనను తానూ రక్షించుకోలేకపోయినప్పుడు ఆ ఆమ్లాలు కడుపు లోపలి భాగాలను కాల్చడానికి (బర్న్ చేయటానికి) మొదలు పెడతాయి. తద్వారా కడుపులో పుండ్లు (లేక కడుపులో పూత/పేగుపూత అని కూడా అంటారు దీన్ని) ఏర్పడటానికి దారితీస్తుంది. “పెప్టిక్ పుండు” (peptic ulcer) అనేది వైద్య పదం. అంటే ఈ పెప్టిక్ పుండ్లు కడుపులో అధిక ఆమ్లాల ఉత్పత్తి కారణంగా ఏర్పడతాయి. కడుపులో పుండ్లకు చికిత్సగా శతావరి చూర్ణం చక్కగా పని చేసినట్లు అధ్యయనకారులు కనుగొన్నారు. కానీ, మీరు కూడా ఈ మూలికను సేవించి దాని సంపూర్ణ ఫలితాల్ని పొందడానికి ముందుగా మీ ఆయుర్వేద డాక్టర్ను సంప్రదించడం మంచిది.

• సూక్ష్మజీవనాశినిగా శతావరి ప్రయోజనాలు :

శతావరి యొక్క సూక్ష్మజీవనాశక (antimicrobial) తత్వాలను పరీక్షించేందుకు పలు అధ్యయనాలు నిర్వహించారు. మన పొట్టలో జనించే హానికారక సూక్ష్మజీవులైన ఈ-కోలి, బాసిల్లస్ సబ్లిటిస్, స్టాఫిలోకాకస్, సాల్మోనెల్లా మరియు సూడోమోనాస్ మరియు క్యాండిడా వంటి ఫంగస్ బ్యాక్టీరియాల విరుద్ధంగా శతావరి సూక్ష్మక్రిమినాశినిగా ప్రభావవంతంగా పని చేసిందని అధ్యయనాలు చెప్పాయి.అందువల్ల, చాలా మటుకు సూక్ష్మక్రిమికారక వ్యాధులు మరియు శిలీంధ్ర వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి శతావరి వేర్లను సురక్షితంగా ఉపయోగించవచ్చు. 

• కీళ్లవాపుల నొప్పినివారిణిగా శతావరి : 

స్వేచ్చా రాశులు కల్గించే హాని మరియు ఆక్సీకరణ ఒత్తిడి అనేవి కీళ్ళనొప్పులకు కారకమయ్యే ముఖ్య కారణాల్లో ఒకటి. శతావరి ఓ అనామ్లజనిగా శరీరంలో స్వేచ్ఛా రాశుల్ని పూర్తిగా తొలగించేందుకు సహాయపడుతుంది, తద్వారా, ఆక్సీకరణ ఒత్తిడి తగ్గి, ముఖ్యంగా యువకులలో, కీళ్ళనొప్పులు వంటి వ్యాధులు వచ్చే అవకాశాలు తగ్గుతాయి. అదనంగా, అధ్యయనాలు చాటుతున్నదేమంటే శతావరి ఓ చక్కటి నొప్పి నిరోధకంగా పని చేయడం మూలంగా ఇది కీళ్ళలో వచ్చే వాపు మరియు కీళ్ళ నొప్పులకు విరుగుడుగా పని చేస్తుంది.

• అతిసారం చికిత్సకు శతావరి :

ఆయుర్వేద వైద్యులు అతిసారం చికిత్సలో శతావరిని వాడుతూనే ఉన్నారు, కానీ ఈ మూలిక యొక్క సామర్ధ్యాన్ని పరీక్షించడానికి శాస్త్రవేత్తలు పరీక్షలు చేశారు. అత్యంత సాధారణ ఆరోగ్య సమస్య అయిన అతిసార చికిత్సలో శాస్త్రవేత్తలు నిర్వహించిన అధ్యయనపరీక్షల ఫలితాలు ఆయుర్వేద వాదనలు ఖచ్చితమైనవేనని గుర్తించబడ్డాయి. అయితే, మానవుడికొచ్చే అతిసారం మరియు విరేచనాలను చికిత్స చేయడంలో శతావరి మోతాదు మరియు చర్యలను పరీక్షించే నిమిత్తమై అధ్యయనాలు ఇప్పటికీ పెండింగ్ లో ఉన్నాయి. 

• మూత్రవిసర్జనకారిగా శతావరి :

శరీరంలోంచి తరచుగా సాధ్యమైనంతగా నీటిని విడుదల చేసేందుకు దోహదపడే మూలిక లేదా మందును “మూత్రకారకం” (diuretic) గా పేర్కొనవచ్చు. సహజసిద్ధంగా నిర్విషీకరణ ఏజెంట్ గా మరియు మూత్రవర్ధకంగా పనిజేసే మందుకోసం చూస్తున్నట్లయితే శతావరి ఈ విషయంలో మీకెంతో తోడ్పడుతుంది.   శరీరంలో ఉండే అధిక నీటిని, ఇతర విషపదార్థాలను బయటికి విడుదల చేస్తుంది, తద్వారా శరీరం ఆరోగ్యాంగా తయారవుతుంది. అంతేకాకుండా, అదనపు లవణాలు మరియు నీటిని బయటకు పంపేయడం ద్వారా శతావరి మూత్రపిండాలను శుభ్రం చేస్తుంది. 

• జుట్టు మరియు నెత్తిచర్మారోగ్యానికి శతావరి :

శతావరి వేర్ల నుండి తీసిన ఎథనోలిక్ పదార్ధాలు సాధారణమైన చర్మసంబంధమైన శిలీంధ్రాలకు వ్యతిరేకంగా పని చేసే ఒక అద్భుతమైన “యాంటీబయాటిక్” మందు అని చెప్పవచ్చు. చుండ్రు మరియు “సెబోరెయిక్ డెర్మటైటిస్స్” (తామర మరియు సోరియాసిస్ వంటి చర్మం-డంబంధమైన దురదలన్నిటి చర్మసమస్య.) చర్మ వ్యాధి చికిత్సలో శతావరి చాలా ప్రభావకారిగా ఉంటుంది. ఆయుర్వేదలో సూచించిన మేరకు శతావరి నొప్పిని, వాపుల్ని హరించే మందుగా దీర్ఘకాలంగా పిలవబడుతోంది, అనగా మీరు చర్మం-సంబంధమైన దద్దుర్లు, విపరీతమైన దురదతో, దానికితోడు తలమీది చర్మం మీద వచ్చే సాంక్రామిక దద్దుర్లు మరియు చిన్న కురుపుల బాధ నుండి ఉపశమనం పొందటానికి శతావరి బాగా పని చేస్తుంది. 

• చెక్కెర వ్యాధికి శతావరి ప్రయోజనాలు :

శతావరి వేర్లు చక్కెరవ్యాధికి పనిచేసే ఒక అద్భుతమైన “యాంటీ-డయాబెటిక్ ఏజెంట్”. ఇది శరీరం యొక్క ఇన్సులిన్ పరిమాణాన్ని పెంచుతుంది. తద్వారా, శరీరంలోని రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను క్రమంగా తగ్గిస్తూ రోగికి సహాయం చేస్తుందీ మూలిక. 

• రోగనిరోధకతను పెంచే శతావరి :

ప్రకృతిలో సహజంగా లభించే పదార్థాలతో చేసే సంపూర్ణ చికిత్స మీ శరీరంలో దాపురించే ద్వితీయ సంక్రమణాల్ని నయం చేయడమే గాక మీ రోగనిరోధక వ్యవస్థను మరింత బలపరచి, అటుపై ఏ ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు రాకుండా ఉండేందుకు సహాయపడుతుంది. ద్వితీయ అంటురోగాలైన  కాండిడా మరియు స్టెఫిలోకోకస్ లను నయం చేసే ఒక అద్భుతమైన ఏజెంట్ శతావరి, అని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. శతావరిని మందుగా సేవించడం వల్ల మన శరీరం యొక్క రోగనిరోధక వ్యవస్థను మరింత ప్రభావితం చేస్తుంది. తద్వారా శరీరంలో మరిన్ని ప్రతిరోధకాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి శతావరి తోడ్పడి సంక్రమణవ్యాధుల్ని మరింత సమర్థవంతంగా చంపుతుందని అధ్యయనకారులు సూచించారు.

• దోమకారక వ్యాధులను నివారించడంలో శతావరి శక్తి :

భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో వ్యాధులు ప్రబలి, తత్ఫలితంగా సంభవించే మరణాలకు గల సాధారణ కారణాలలో దోమల వలన కలిగే వ్యాధులు ఒకటి. శతావరి వేర్ల నుండి తీసిన మిథనాల్ సారం దోమల్ని, వాటి  లార్వా, గుడ్లను సైతం అద్భుతంగా చంపేస్తాయి. అంటే డెంగ్యూ, మలేరియా మరియు చికున్ గున్యా వంటి వ్యాధులను నివారించడానికి ఈ శతావరి వేర్ల నుండి తీసిన ఇథనాల్ సారాన్ని ఉపయోగించుకోవచ్చు. పైగా ఇది పర్యావరణహిత కీటకనాశిని. శతావరి మూలికను దోమలనివారణకు అనువైనదిగా అభివృద్ధి చేయబడుతోంది కనుక ఇది విస్తృతమైన పరిధిలో పనిచేస్తుంది, కనుక శతావరి వేర్ల సారం యొక్క చర్యకు వ్యతిరేకంగా మరో నిరోధకతను పొందడం కష్టం.

☆ శతావరి మోతాదు : - 

రోజులో రెండు సార్లు శతావరి చూర్ణాన్ని ఓ టీస్పూన్ మోతాదులో టీ మాదిరిగా సేవించవచ్చు. ఈమేరకు ఆయుర్వేద వైద్యులు సూచించారు. సంతానోత్పత్తి సమస్యలున్నవారు గర్భం దాల్చడానికి కొన్ని నెలల ముందుగానే శతావరి సేవనాన్ని ఓ క్రమపద్ధతిలో మొదలుపెట్టడం మంచిది. ఇలా చేయడం వల్ల ఇది మీ సంతానోత్పత్తిశక్తిని పెంచడమీ గాక గర్భందాల్చడానికి మీ గర్భాశయం యొక్క పరిస్థితులను మెరుగుపరుస్తుంది. కనుక గర్భం దాల్చేందుకు కొన్ని నెలలు ముందే ఈ మూలికను సేవించడం గర్భధారణకు మరింత అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఆడవాళ్లు 2 టీస్పూన్ల శతావరి చూర్ణాన్ని పాలతోబాటు తీసుకోవచ్చని ఆయుర్వేద వైద్యులు సూచించారు. ఇది స్త్రీలలో గర్భధారణకు అనుకూలించడమే గాక వారిలో లైంగిక ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుందని సూచించారు.

☆ శతావరి దుష్ప్రభావాలు : - 

• గర్భధారణ సమయంలో శతావరిని సేవించడం సురక్షితం కాదు, కాబట్టి, గర్భిణీ స్త్రీలు శతావరిని సేవించేందుకు ముందుగా వైద్యుడిని తప్పకుండా సంప్రదించితీరాలి. 

• శతావరి కుటుంబానికి చెందిన మూలికలు ఎవరి శరీరానికి పడవో అలాంటివారికి శతావరి కూడా పడకుండా పోవచ్చు, అలెర్జీకారకంగా తయారవచ్చు. 

• ఒకవేళ మీరు ఇప్పటికే ఏవైనా డాక్టర్ సూచించిన ఔషధాలను తీసుకుంటున్న యెడల, శతావరిని కూడా ఆ మందులతో పాటు సేవించాలని మీరనుకుంటుంటే నిపుణుడైన వైద్యుడ్ని సంప్రదించడం చాలా మంచిది.

x

☘ Ayurvedam - Hadjod

Hadjod is a fleshy plant that is widely used in cooking traditional soups, chutneys and dals in India. Additionally, its immense curative abilities are documented in great detail in Ayurveda. According to scholarly texts of this age-old practice of Indian medicine, hadjod portrays powerful traits in mending fractures of the bones, as well as being an excellent natural remedy for flatulence, indigestion, weight loss, epilepsy, decreased sexual desire and haemorrhoids.

Generally called Hadjod in Hindi, this perennial shrub belonging to the grape family has various other local names including “Pirantai” in Tamil, “Nalleru” in Telugu, “Cannalamparanta” in Malayalam and “Mangarahalli” in Kannada. Scientifically, it is termed Cissus quadrangularis, with other common English names such as adamant creeper, veldt grape and edible stemmed vine.

Hadjod belongs to the family Vitaceae and is native to the hot and arid regions of India, Sri Lanka, Bangladesh and Africa. The Hadjod tree grows up to a height of 1.5 m, with branches splitting into four parts or a quadrangular arrangement. The leaves are bright green, with sharp edges and three lobes. This plant bears white or jade flowers and red berries when ripened. All parts of Hadjod are edible, with the stem and leaves being used traditionally for cooking and therapeutic purposes.

Today, hadjod is globally recognised for its fantastic incentives for bone tissue development as well as overall wellbeing. It is, thus, largely manufactured and sold in the form of capsules, tablets and powders containing pure Cissus quadrangularis extracts.

* Nutritional Values Of Hadjod:

Hadjod is blessed with countless useful constituents but is especially renowned for its vast reserves of calcium and magnesium, apart from anabolic steroids, resveratrol and flavonoids. These work in synergy, to promote rapid healing of fractures and provide relief from pain in joint disorders, thus justifying its classical Sanskrit name “Asthisamharaka”, which literally translates to “bone setter” or “that which protects the bone from destruction”.

Furthermore, hadjod is infused with many other beneficial bioactive constituents namely tannins, triterpenoids, alkaloids, carotenoids, as well as essential vitamins and minerals like vitamin C, vitamin E, iron, zinc and sodium, all of which offer advantageous antioxidant and anti-inflammatory properties.

☆ Effect On Doshas:

Hadjod displays an intrinsically Katu (Pungent) and  Madhura (Sweet) rasa (taste), which eventually becomes a Katu vipaka (pungent flavour after digestion or end taste). It equalizes and balances the Vata (air and ether) and Kapha (water and earth) doshas (energies or life forces), as well as effectively flushes out the AMA toxins (toxins that are present within the system and which often lead to incomplete digestion of food).

In addition, hadjod holds an inherent Ushna virya (Heating potency) and exhibits typical Laghu (Light), Ruksha (Dry) and Sara (Unstable) gunas (qualities or actions).

☆ Health Benefits Of Hadjod :-

• Fortifies Bones And Joints :

Packed with calcium, magnesium and the antioxidant resveratrol, hadjod works to foster proper bone cell growth, regeneration and proliferation, thereby ensuring positive structural development of the body.

• Regulates The Digestive Process :

Hadjod has rewarding benefits for digestion, being a noteworthy antimicrobial agent. It is efficacious in maintaining ideal gut flora and combating intestinal bacteria such as E.coli, in essence promoting digestion.  

• Protects The Hepatic System :

Containing profuse amounts of vitamin C apart from the anti-inflammatory substances triterpenoids and beta-sitosterol, hadjod effectively shields the liver from fatty liver disorders and bile duct diseases.

• Acts As An Aphrodisiac :

Hadjod is useful in restoring optimal sexual function in men and women, due to its powerful antioxidant content and serves as a natural aphrodisiac, boosting vigour and stamina.

• Efficiently Detoxifies The Body :

Being plentiful in vitamin C and several classes of flavonoids, hadjod effectively flushes out excess food particles, fluids and other harmful remnants from the system, evading their accumulation in kidneys.  

☆ Therapeutic Uses Of Hadjod:

• Heals Bone Conditions :

The juice of hadjod stem derivatives can be consumed internally as well as a paste or powder prepared from its leaves applied externally, on fractures, osteoporosis and arthritis. Hadjod speeds up bone mineralization and formation, simultaneously increasing bone mineral density and strength, and pacifying aches in the joints.

• Promotes Weight Loss :

Hadjod juice works wonders in improving lipid metabolism in the body, decreasing fat accumulation and accelerating calorie consumption and weight loss in those who are obese.

• Treats Dental Infections :

Plaque, tartar and cavities cause discomfort in the teeth and gums. Following brushing, rinsing with hadjod juice clears all infectious agents causing toothaches, due to its extensive antimicrobial characteristics.  

• Manages Epilepsy Symptoms :

The powerful extracts of hadjod possess intrinsic sedative properties. A regular, measured intake of hadjod, therefore, assists in regulating the central nervous system and brain activity and controlling epilepsy.

• Remedies Severe Haemorrhoids :

The liquid residue of hadjod leaves, when infused with honey and taken with some warm milk or ghee, helps to diminish excessive bleeding and swelling experienced during haemorrhoids.

☆ Hadjod Dosage:

The dosage of hadjod or Cissus quadrangularis depends upon the formulation of whether it is being consumed in powder, juice or capsule form.

For children, a lower dosage is advised by professional Ayurvedic practitioners, owing to their lesser bodyweight. A daily dosage of 1.5 grams as powder, 5 ml as the juice or 1 tablet, after meals, along with milk or ghee is recommended.

In the case of adults, an everyday dose of 3 grams of the powder, 10 – 20 ml of the juice or 2 tablets, post taking in food, with warm milk, water or ghee is considered secure.

☆ Hadjod Side Effects :

Hadjod is generally well-tolerated in most people. Only when taken in very high doses, it tends to result in heating up of the body, dryness in the mouth and a slight burning sensation in the stomach. It is hence recommended to always consume hadjod only within the safe pharmacological dosage.

🌿 आयुर्वेद - अस्थिसंहार

अस्थिसंहार नाम से ही यह स्पष्ट हो जाता है यह हड्डियों से संबंधित नाम हैं क्योंकि अस्थि का मतलब हड्डी होता है। अस्थिसंहार को हिन्दी में हड्डीजोड़ कहते हैं। अस्थिसंहार को आयुर्वेद में औषधि के रुप में सबसे ज्यादा प्रयोग हड्डियों को जोड़ने के लिए इस्तेमाल किया जाता है। इसके अलावा भी अस्थिसंहार पेट संबंधी समस्या, पाइल्स, ल्यूकोरिया, मोच, अल्सर आदि रोगों के उपचार में भी काम आता है। अस्थिसंहार का वानास्पतिक नाम Cissus quadrangularis Linn. (सीस्सुस क्वॉड्रंगुलारिस्) Syn-Vitis quadrangularis (Linn.) Wall. ex. Wight है। अस्थिजोड़ Vitaceae (वाइटेसी) कुल का है। अस्थिजोड़ को अंग्रेजी में Bone setter (बोन सेटर) कहते हैं।

आयुर्वेद में और स्थानीय लोगों में भी अस्थिजोड़ चूर्ण का प्रयोग टूटी हुई हड्डियों को जोड़ने के लिये करते हैं। इसकी लगभग 8 मी तक लम्बी आरोही पर्णपाती लता होती है। जो देखने में चतुष्कोणीय तथा अस्थि शृंखला जैसी प्रतीत होती है, पुराने तने पत्रविहीन होते हैं। इसका प्रयोग अस्थि संबंधी बीमारियों के चिकित्सा में किया जाता है।

अस्थिसंहार प्रकृति से मधुर, कड़वा, तीखा, गर्म, लघु, गुरु, रूखी, कफवातशामक,पाचक और  शक्तिवर्द्धक होता है।

अस्थिसंहार कृमि, अर्श या पाइल्स, नेत्ररोग, अपस्मार या मिरगी, घाव या अल्सर, आध्मान या पाचन तथा दर्दनाशक होता है। अस्थिसंहार के पौधे से प्राप्त ग्लूकोसाइड हृदयपेशी पर नकारात्मक (नेगेटिव)क्रोनोट्रापिक(Chronotropic) प्रभाव डालता है। यह परखनलीय परीक्षण में अस्थिजनन क्रियाशीलता (Osteogenic activities) दिखाता है।

☆ अस्थिसंहार के फायदे : -

• तमक श्वास में हड़जोड़ का प्रयोग -

ब्रोंकियल अस्थमा में हड़जोड़ का औषधीय गुण लाभकारी साबित हो सकता है। 5-10 मिली हड़जोड़ रस को गुनगुना कर पिलाने से तमक श्वास में लाभ होता है।

• पेट संबंधी समस्या में फायदेमंद हड़जोड़ -

अक्सर मसालेदार खाना खाने या असमय खाना खाने से पेट में  समस्याएं होने लगती है। हड़जोड़ का औषधीय गुण घरेलू इलाज में बहुत काम आता है। 5-10 मिली हड़जोड़ पत्ते के रस में मधु मिलाकर पिलाने से पाचन क्रिया ठीक होती है तथा उदर संबंधित समस्याओं से आराम मिलता है।

• अर्श या पाइल्स से दिलाये राहत हड़जोड़ -

अगर ज्यादा मसालेदार, तीखा खाने के आदि है तो पाइल्स के बीमारी होने की संभावना बढ़ जाती है। उसमें  हड़जोड़ का घरेलू उपाय बहुत ही फायदेमंद साबित होता है।

• उपदंश (जेनिटल पार्ट्स में घाव) में हड़जोड़ के फायदे -

उपदंश मतलब जननांग यानि जेनिटल पार्ट्स में घाव जैसा हो जाता है, लेकिन इस घाव में दर्द नहीं होता है। एक भाग तालमखाना, 1/2 भाग अस्थिसंहार, 1/4 भाग दालचीनी तथा 2 भाग शर्करा के चूर्ण को 14 दिनों तक दूध के के साथ सुबह शाम सेवन करने से उपदंश में लाभ होता है। (इस अवधि में तेल, अम्ल या एसिडिक फूड तथा नमक रहित आहार लेना चाहिए।) इसके अलावा हड़जोड़ तने के रस का लेप करने तथा तने के रस का सेवन करने से उपदंश आदि रतिज रोगों में लाभ होता है।

• डिलीवरी के बाद के दर्द से दिलाये राहत हड़जोड़ -

हड़जोड़ के तना एवं पत्तों को पीसकर लेप करने से डिलीवरी के दर्द से आराम मिलता है।

• प्रदर या ल्यूकोरिया में  हड़जोड़ के फायदे -

महिलाओं को अक्सर योनि से सफेद पानी निकलने की समस्या होती है। सफेद पानी का स्राव अत्यधिक होने पर कमजोरी भी हो जाती है। इससे राहत पाने में हड़जोड़ का सेवन फायदेमंद होता है। 5-10 मिली हड़जोड़ काण्ड रस का सेवन करने से अनियमित आर्तवस्राव तथा श्वेतप्रदर या सफेद पानी में लाभ होता है।

•गठिया के दर्द से दिलाये राहत हड़जोड़-

अक्सर उम्र बढ़ने के साथ जोड़ों में दर्द होने की परेशानी शुरू हो जाती है लेकिन हड़जोड़ का सेवन करने से इससे आराम मिलता है। एक भाग छिलका रहित तना तथा आधा भाग उड़द की दाल को पीस कर, तिल तेल में छान कर, वटिका बनाकर सेवन करने से वातरोगों में लाभकारी होता है। 15 दिनों तक अस्थिसंहार का व्यंजन आदि के रूप में सेवन करने से अस्थिभंग या हड्डियों के टूटने में शीघ्र लाभ होता है तथा तीव्र वात के बीमारियों में लाभ मिलता है।

• हड्डियों को जोड़ने में फायदेमंद हड़जोड़ -

हड्डियों को जोड़ने में हड़जोड़ बहुत ही लाभकारी होता है लेकिन इसके इस्तेमाल करने का  तरीका सही होना चाहिए।

-भग्न अस्थि या संधि पर हड़जोड काण्ड कल्क का लेप करने से शीघ्र भग्न संधान होता है।

-10-15 मिली हड़जोड़ स्वरस को घी में मिलाकर पीने से तथा भग्न स्थान पर इसके कल्क में अलसी तैल मिलाकर बांधने से भग्न अस्थि का संधान होता है।

-2-5 ग्राम हड़जोड़ मूल चूर्ण को दुग्ध के साथ पिलाने से भी टूटी हुई हड्डी जुड़ जाती है।

• रीढ़ की हड्डी के दर्द से राहत दिलाने में फायदेमंद हड़जोड़ -

अगर रीढ़ की हड्डी के दर्द से परेशान हैं तो हड़जोड़ का औषधीय गुण बहुत फायदेमंद तरीके से काम करता है। हड़जोड़ के पत्तों को गर्म करके सिंकाई करने से दर्द कम होता है।

• मोच का दर्द करे कम हड़जोड़ -

अगर मोच आने पर दर्द कम नहीं हो रहा तो हड़जोड़ का घरेलू उपाय बहुत ही लाभकारी होता है। हड़जोड़ स्वरस में तिल तैल मिलाकर, पकाकर, छानकर लगाने से मोच तथा वेदना में लाभ होता है।

• व्रण या घाव में फायदेमंद हड़जोड़ -

कभी-कभी अल्सर का घाव सूखने में बहुत देर लगता है या फिर सूखने पर पास ही दूसरा घाव निकल आता है, ऐसे में हड़जोड़ का प्रयोग बहुत ही फायदेमंद होता है। जले हुए घाव अथवा कीट के काटने पर हुए घाव में हड़जोड जड़ के रस का लेप लाभप्रद होता है।

• ब्लीडिंग करे कम हड़जोड़ -

अगर कटने या छिलने पर ब्लीडिंग कम नहीं हो रहा है तो हड़जोड़ का प्रयोग लाभकारी होता है। हड़जोड़ स्वरस को लगाने से क्षतजन्य रक्तस्राव का स्तम्भन होता है। इसके अलावा 2-4 मिली तने और जड़ के रस को पीने से शीताद, दंत से रक्तस्राव, नासिका से रक्तस्राव तथा रक्तार्श या बवासीर में खून आना आदि में काम आता है।

• पूरे शरीर में दर्द से दिलाये आराम हड़जोड़ -

सोंठ, काली मिर्च तथा अस्थिसंहार प्ररोह पेस्ट (1-2 ग्राम) का सेवन करने से सर्वांग शूल या दर्द से राहत मिलती है।

• अस्थिसंहार का उपयोगी भाग -

आयुर्वेद में हड़जोड़ के तना, पत्र तथा जड़ का औषधि के रुप में ज्यादा इस्तेमाल किया जाता है।

☆ बीमारी के लिए हड़जोड़ के सेवन और इस्तेमाल का तरीका पहले ही बताया गया है। अगर आप किसी ख़ास बीमारी के इलाज के लिए हड़जोड़ का उपयोग कर रहे हैं तो आयुर्वेदिक चिकित्सक की सलाह ज़रूर लें।चिकित्सक के परामर्शानुसार-

-2-4 मिली तने जड़ का रस

-1-2 ग्राम पेस्ट

-5-10 मिली पत्ते का रस

🌱 ఆయుర్వేదం - నల్లేరు

 

ఇంటిల్లిపాదికీ ఆరోగ్యాన్నిచ్చే మొక్క నల్లేరు. నాలుగు పలకలు కలిగిన కాండంతో సన్నగా పెరిగే తీగజాతి మొక్క నల్లేరు. గణుపు విరిచి మట్టిలో గుచ్చితే చాలు బతుకుతుంది.నల్లేరు శాస్త్రీయ నామం సిస్సస్ క్వాడ్రాంగ్యులా ఎల్. అంటారు. ఆంగ్లములో దీనిని ఎడిబుల్ స్టెమ్మేడ్ వైన్ అంటారు. సంస్కృతములో ఆస్థి సంహార, వజ్రవల్లి అంటారు.

నల్లేరు వాడకం వలన మన జీవితం నల్లేరుఫై నడక లాగ హాయిగా సాగిపోతుంది. నల్లేరు గురించి పల్లెటూళ్ళలో తెలిసినట్టుగా పట్టణ ప్రజలకు అవగాహన లేదు. ఉళ్లల్లొ ఎక్కడ పడితే అక్కడ పెరుగుతూ ఉంటుంది. తీగ జాతిలాగా ఉండి కణుపులు కణుపులుగా పెరుగుతూ ఉంటుంది. ఈ తీగ నాలుగు పలకలుగా, నలుచదరంగా ఉంటుంది.

సిద్ధ వైద్యములో నల్లేరు రసం చాలా వ్యాధులకు వాడతారు. విరిగిన ఎముకల అతుకుటకు నల్లేరు రసం అమోఘంగా పని చేస్తుంది . ఎముకలు విరిగినా చిట్లినా నల్లేరు రసం రోజూ పధ్ధతి ప్రకారం ఒక చెంచా, 8 వారాలు తీసుకుంటే ఖచ్చితముగా ఎముకలు అతుకుతాయని శాస్త్రీయముగా ఋజువు అయింది.

నల్లేరు లో యాంటిబాక్టీరియల్, యాంటిఫంగల్, యాంటిఆక్సిడెంట్లు పుష్కలముగా ఉన్నాయి. నల్లేరు రసం రక్తహీనత  లేకుండా కాపాడుతుంది . ఇందులో కేరోటినాయిడ్లు బాగా ఉన్నాయి. ఇంతే కాకుండా కాన్సర్ కణాల పెరుగుదల నిరోధించే ట్రై టెర్పనాయిడ్లు మరియు ఎస్కోర్బిక్ యాసిడ్లు నల్లెరులో అధికముగా కలవు.

నల్లేరు తీగ లోని లేత కణుపులు కోసి వాటి తొక్కు తీసి పచ్చడి చేస్తారు సొరకాయ, బీరకాయ మాదిరి. దోసలలోకి కూరలలొకి వాదతారు. తొక్కు తీసేటపుడు కొంచెం జాగ్రత్తగా చేతికి నూనే రాసుకుని తీయాలి. లేకుంటే చేతులు దురద పెడతాయి. నల్లేరు లోపలి గుజ్జు అప్పడాల పిండిలో కలిపి వత్తితే బాగా పొంగుతాయి.

దీన్ని పెరట్లో నేలలో, కుండీల్లోనూ సులభంగా పెంచుకోవచ్చు. విరిగిన ఎముకలను అతికించడంలో దీని పాత్ర అమోఘం. పసిపిల్లల ఎముకలు దృఢంగా పెరగడానికి దోహదపడుతుంది. మధ్య వయస్కులకు కీళ్ల నొప్పులు రాకుండా చూస్తుంది. కీళ్ల నొప్పులుంటే తగ్గిస్తుంది. దీని పెరుగుదల కూడా చాలా వేగంగా ఉంటుంది. నల్లేరు కణుపు కోసి కుండి లోని మట్టిలో పెడితే చాలు. బతుకుతుంది, మట్టిలో గుచ్చిన నెలలోనే పెరుగుదల మొదలవుతుంది.

అధిక బరువు తగ్గించుకోవడానికి వాడతారు. గ్రీన్ టీ, సోయా లలో ఉండే సెలీనియమ్, క్రోమియం, విటమిన్ బి లలో ఉండే గుణాలన్నీ నల్లేరు లో ఉన్నాయి. మహిళలలో 40 వయసు తర్వాత వచ్చే మెనోపాజ్ లక్షణాలలో చాలా ముఖ్యం , ఎక్కువగా ఇబ్బంది పడేది ఎముకల బలహీనత వలన. నల్లేరు లో అధికముగా ఉండే కాల్షియం వలన అటువంటి ఇబ్బందులు తగ్గుతాయి . ఆస్థియో పోరోసిస్ ,ఎముకలు గుల్ల బారడం చిన్న దెబ్బలకు ఎముకలు విరగడం వంటివి ఎముకల కాన్సర్ రాకుండా నల్లేరు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది.

నల్లేరు లోని పీచు పదార్ధం వలన ఫైల్స్ ప్రాబ్లం రాదు. ఆస్తమా, అరుగుదల సమస్యలకు నల్లేరు దివ్యౌషధం . అంతే కాకుండా యాన్టి బ్యాక్టీరియల్  గుణాలు కలిగిన నల్లేరులో గ్యాస్ట్రిక్ అల్సర్ నిరోధించే హెలికో బ్యాక్టీరియల్  ఫైలోరీ  ఉంది. సిద్ధ వైద్యంలో నల్లేరు విశిష్టత గురించి ఏంతో గొప్పగా ఉంది. నల్లేరు కాండాన్ని మెత్తగా నూరి గాయంపై వేసి కట్టుకట్టొచ్చు. 2 చుక్కల నల్లేరు కాడల రసం చెవిలో వేస్తే పోటు తగ్గుతుంది. నల్లేరు ఆకుల రసం 1,2 చెంచాలు తాగితే నీళ్ల విరేచనాలు తగ్గుతాయి. కంచెల్లో.. చాలా చోట్ల కనిపించే నల్లేరు ఔషధ గుణాలు తెలుసుకొని వాడుకుంటే బతుకు నల్లేరుపై నడకేనంటే అతిశయోక్తి కాదు.

☆ గమనిక : తాటిచెట్టుకు పాకుతున్న నల్లేరు వాడకూడదు. దానిలొని సుగుణాలన్ని  విషపురితమవుతాయి  అని ఆయుర్వేదంలో చెప్పబడింది.

🌱 ఆయుర్వేదం - కాకరకాయ

కాకర (Bitter gourd) ఇండియా అంతా పెంచబడుతున్న ఓ చేదు తీగ జాతి మొక్క. దీని శాస్త్రీయ నామం మొమోర్డికా కరన్షియా. ఇది కుకుర్బిటేసి  కుటుంబానికి చెందినది. ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చే కాకర చేదు అయినప్పటికీ మధుమేహానికి మందు గావాడుతున్నారు . కాయ, కాకర రసము, కాకర ఆకులు మందుగా ఉపయోగ పడతాయి. కాకర రసములో " హైపోగ్లసమిక్ " పదార్ధము ఇన్‌సులిన్‌ స్థాయిలో తేడారాకుండా నియంత్రణ చేస్తూ రక్తం లోని చెక్కెర స్థాయిని అదుపులో ఉంచుతుంది . కాకర గింజలలలో రక్తములో గ్లూకోజ్ ను తగ్గించే " చారన్‌టిన్‌ " అనే ఇన్సులిన్‌ వంటి పదార్ధము ఉంటుంది . 

* తమిళము : పావక్కాయ్‌ 

* కన్నడము : హాగల్‌ కాయి 

* మళయాలం : కప్పాక్కా 

* ఓంఢ్రము : కరవిలా 

* హిందీ : కర్లీ, కరేలా 

* సంస్కృతము : కారవేల్ల. 

కాకర రకాలు : నల్ల కాకర, తెల్ల కాకర, బారామాసి, పొట్టికాకర, బోడ కాకర కాయ అని మరొక గుండ్రని కాయ కలదు, ఇది కూడా చేదుగానే ఉండును.

కాకరకాయలు కొంచెము చేదుగా ఉన్ననూ ఉడికించిననూ, పులుసును పెట్టిననూ, బెల్లమును పెట్టి కూరగా చేసినను మంచి రుచికరముగా ఉండును. కొద్దిగా చేదు భరించువారు దీనిని ముక్కలుగా చేసి తినుటనూ ఉంది. దీనిలో నీరు తక్కువ పౌష్టిక శక్తి ఎక్కువ.

☆ వైద్యమున ఉపయోగాలు :

• దీనిని తినిన కొద్దిమందికి వేడిచేయును, అటువంటి వారికి దీనిని మజ్జిగలో ఉడికించి ఇవ్వవలెను, తద్వారా చేదు కూడా తగ్గును.

• కాకరాకు రసమును కుక్క, నక్క మొదలగు వాటి కాటునకు విరుగుడుగా వాడుదురు.

• కొందరు ఈ ఆకు రసమును గాయాలపై రాస్తారు.

• మరికొందరు దీనిని చర్మ వ్యాదులకు, క్రిమి రోగములకూ వాడురుదు.

• ఔషధగుణాలున్న కాకరను తరచూ స్వీకరించడం వల్ల రక్త శుద్ధి జరుగుతుంది.

• హైపర్‌టెన్షన్‌ని అదుపులో ఉంచుతుంది ఫాస్ఫరస్‌.

• అధిక మొత్తంలో పీచు లభిస్తుంది.

• సోరియాసిస్‌ను నివారణలో కాకర కీలకపాత్ర పోషిస్తుంది.

• శరీరానికి అత్యావశ్యక పోషకాలైన ఫొలేట్‌, మెగ్నీషియం, పొటాషియం, జింక్‌ కూడా సమృద్ధిగా లభిస్తాయి.

• జీర్ణ శక్తిని వృద్ధిచేస్తుంది.

• చేదుగా ఉన్నందున పొట్టపురుగు నివారణకు ఉపయోగపడును.

• దీనిలో ఉన్న - మోమొకార్డిసిన్‌ యాంటి వైరస్ గా ఉపయోగపడును.

• ఇమ్యునో మోడ్యులేటర్ గా పనిచేయడం వల్ల - కాన్సర్, ఎయిడ్స్ వ్యాధిగ్రస్తులకు మంచిది.

కాకరలో సోడియం, కొలెస్ట్రాల్‌ శాతం తక్కువ. థయామిన్‌, రెబొఫ్లేవిన్‌, విటమిన్‌ బి6, పాంథోనిక్‌ యాసిడ్‌, ఇనుము, ఫాస్పరస్‌లు మాత్రం పుష్కలంగా లభిస్తాయి. అందుకే కాకరను తరచూ తినండి. కనీసం పదిహేనురోజులకోసారైనా టీ స్పూను కాకర రసం తాగండి. ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోండి. 

* కాకరకాయ  తినే ముందు తీసుకునే జాగ్రత్తలు : 

విసిన్‌ (vicine) అనే పాదార్ధము ఉన్నందున " favism " వచ్చే అవకాశము ఉన్నది, గింజలలో ఉన్న "red arilis " చిన్నపిల్లలో విషపదార్ధంగా చెడు చేయును, గర్భిణీ స్త్రీలు కాకరను ఏ రూపములో వాడకూడదు . పొట్టి కాకర కాయ :- Green fruit of Momordica muricata.చేదుగ నుండును, త్రిదోషములను హరించును; జ్వరము, దద్దురు, కుష్టు, విషము, కఫము, వాతము, క్రిమిరోగము వీనిని హరించును.

స్వభావం చేదైనా కమ్మని రుచులను అందించే కూరగాయ కాకరకాయ. కొంతమందికి కాకరకాయ వాసనంటేనే పడదు. కానీ కొందరు మాత్రం ఇష్టంగా తింటుంటారు. ఈ విషయం తెలిస్తే కాకరకాయ తినే అలవాటు లేకపోయినా కొత్తగా తినాలని చాలామంది అనుకుంటారేమో. 

☆ కాకరగాయ వల్ల అనేక లాభాలున్నాయి :

* వ్యాధినిరోధక శక్తిని పెంచుతుంది. కాకరకాయను నీళ్లలో ఉడికించి ఆ నీటిని చల్లార్చుకుని తాగితే ఎన్నో ఇన్‌ఫెక్షన్స్ నుంచి బయటపడొచ్చు.

* శ్వాసకోశ సమస్యల నుంచి ఉపశమనం: కాకరగాయ తినడం వల్ల జలుబు, దగ్గు, అస్తమా వంటి శ్వాసకోశ సమస్యల నుంచి త్వరగా కోలుకోవచ్చు. ఈ లక్షణాలతో బాధపడేవారు కాకరగాయ రసం తాగితే మరింత మంచిది.

* రక్త శుద్ధి, కాలినగాయాల పరిష్కారం: రక్తాన్ని శుద్ధి చేయడంలో కాకరగాయ ఎంతో కీలకంగా పనిచేస్తుంది. అంతేకాదు, కాలినగాయాలు, పుండ్లను మాన్పడంలో కూడా కాకరగాయ చక్కగా పనిచేస్తుంది.

* అందమైన శరీరాకృతి కోరుకునే వారు, బరువు తగ్గాలనుకునేవారు చేదుగా ఉన్నా కాకరగాయ రసం తాగాల్సిందే. కాకరకాయలో యాంటీఆక్సిడెంట్స్ ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇవి కొవ్వు శాతాన్ని తగ్గించి, బరువు తగ్గడానికి ఎంతగానో సహకరిస్తాయి.

* కంటి సమస్యలను తగ్గిస్తుంది.

* ఉదర సమస్యలకు, అజీర్ణం, కడుపులో మంట వంటి సమస్యలకు కాకరకాయ రసానికి మించిన సంజీవని లేదు.

* గుండెపోటుకు ఒక కారణం కొలెస్ట్రాల్. శరీరంలో కొవ్వు శాతాన్ని అదుపులో ఉంచి, గుండె సంబంధిత వ్యాధులను నియంత్రించడంలో కాకరకాయ ప్రధాన భూమిక పోషిస్తుంది.

☘ Ayurvedam - Fenu greak

 

Fenugreek considered as the ‘spice of life’ has numerous health benefits. Fenugreek powder obtained from the fenugreek seeds commonly known as Methi is a staple spice found in most Indian households. This multi-purpose herb though well known for adding a distinct flavour in various dishes and cuisines has innumerable health benefits. Right from maintaining cholesterol levels in the blood, treating heartburn or acid reflux, promoting hair growth, preventing dandruff, fenugreek does it all.

Fenugreek, which goes by the botanical name 'Trigonella foenum-graecum' is native to Western Asia and the Mediterranean’s. Be it the cuboidal shaped seeds, fresh leaves, or sprouts, this traditional herb has found its way in several Indian cuisines, pickles, vegetable curries, or as spice mixes used for tadka in sambar or dal. Owing to its sweet, maple-syrup like scent and flavour, methi seeds are also used in artificial maple syrup, ice creams, candies, beverages, shampoos, soaps, and cosmetics.

Ancient folklore has it that the mucilage content in fenugreek seeds, allowed Ancient Egyptians to use the powder for the purpose of embalming the mummies. The holistic science of ayurveda also documents the use of fenugreek powder to stimulate milk production in new moms, help to treat respiratory and intestinal problems, arthritis, bronchitis, asthma and is extremely effective in healing wounds.

Fenugreek's seed or pulse is used as a spice and its leaves used as a herb, and also as an admixture in condiments and to flavour food. Its pods and leaves are used as vegetables, as the leaves are rich in protein, minerals and Vitamin C. In North India and Punjab, fresh fenugreek leaf is used in culinary dishes. Fenugreek leaves are in season during winter and are used widely in Indian households in the form of sabzi or paranthas. In its dried form it is used like any other spice. Seed is also sprouted and used. Various health benefits are claimed for fenugreek.

☆ Nutritional Value Of Fenugreek Powder:

Fenugreek powder is a powerhouse of numerous health-promoting nutrients like dietary fiber, protein, vitamin B1, B2, B3 and C, zinc, iron, copper and polyunsaturated fats. It also contains bioactive constituents like saponins, volatile oils, mucilage, and alkaloids like choline and trigonelline. Several types of research document that people consuming raw methi seeds or powder have low cholesterol and healthier hearts.

☆ Benefits Of Fenugreek Powder :

1. Promotes Milk Production In New Mothers :

Breast milk is extremely essential for newborn babies since it is enriched with essential nutrients required for the growth and wellbeing of the baby. But due to some health issues, some women cannot secrete enough breast milk to meet the daily nutrient intake of the newbie. Fenugreek powder shows strong galactagogue properties that stimulate the secretion of milk in new moms. Hence, under proper consultation, a cup of fenugreek infused tea effectively increases the production of breast milk in new mothers.  

* How To Make Fenugreek Tea :

Ingredients:

1tsp fenugreek seed, 1 cup if water, ½ tsp of honey

Method:

Rinse the seeds gently in a bowl.

Boil water in a wide-mouthed vessel or teapot.

Transfer the soaked seeds into the boiling water.

Steep the seeds for at least 5 minutes.

Strain the seeds and put the liquid into a container.

Add honey to the tea and mix it properly.

Enjoy the tea hot or cold to promote lactation.

2. Good For Male Reproductive System :

Methi powder is indicated for improving men’s health. The powder, being a natural antioxidant improves the production of male hormones like testosterone and luteinizing hormone. It has powerful spermatogenic properties that are extremely beneficial for treating conditions like hypospermia (low volume of semen), oligospermia (i.e. low sperm count), asthenozoospermia (i.e. sperm motility) and enhances spermatogenesis (i.e. sperm production). It also treats conditions like erectile dysfunction, premature ejaculation and improves sexual function and libido.

3. Manages Diabetes :

The excellent hypoglycaemic property of fenugreek powder plays a noteworthy role in alleviating the blood sugar levels of the body. The production of insulin from the β-pancreatic cells becomes active while taking methi powder and helps to reduce the breakdown of starch into glucose which in turn leads to low blood glucose levels.  

Sprout fenugreek seeds by soaking them in water overnight, for few days until tiny green shoots appear. The sprouted fenugreek seeds when can be added to any kind of salads or consumed raw is good for managing sugar levels in diabetic patients.

4. Improves Skin Health :

Laden with vitamin C and antioxidants, it is used for treating oxidative free radical damage due to the sun rays, and hence treats the various signs of aging like wrinkles, fine line, spots, dark circles, etc. It also reduces acne, pimples and bestows a smooth and glowing skin. The natural oils present in fenugreek powder hydrates and moisturise the skin and make it supple and soft.

Make a paste of a spoonful of fenugreek seed powder and a spoon of milk and apply it evenly onto the face. Do it twice a week to brighten the skin complexion and obtain radiant spotless skin.

5. Relieves Hair Problems :

Methi has been a boon for promoting hair growth since ancient times. The anti-microbial nature of the plant treats various scalp and hair infections like folliculitis, itching and dandruff. It nourishes the hair follicles with essential nutrients, improves blood circulation and strengthens the hair strands from the roots. By normalising the secretion of the stress hormone, it also prevents hair fall and breakage due to stress and anxiety.

Apply a hair pack of methi powder by mixing with henna, curd and almond oil and keep it on for 45 minutes. Wash off, shampoo and condition your hair. Do this once a week for thwarting dandruff and hair fall and stimulating hair growth.

6. Natural cholesterol reducer :

Fenugreek leaves can help in improving intestinal cholesterol absorption and production of cholesterol in the liver. It reduces cholesterol in people suffering from Atherosclerosis and diabetes. Some studies also show that fenugreek can increase production of good (HDL) cholesterol and reduce production of bad (LDL) cholesterol and triglycerides.

7. Reduces inflammation :

Fenugreek can reduce inflammation levels in the body, helping with issues like chronic cough, boils, bronchitis and various skin conditions including eczema. Fenugreek can also be helpful in dealing with boils, body pains, kidney ailments and swelling in lymph nodes.

8. Can help with gastrointestinal issues :

Antioxidant properties of fenugreek and its fibre content can help in improving digestion, thus reducing several gastrointestinal problems. Consuming fenugreek in the form of tea can help in reducing incidence of constipation, gastritis, indigestion and stomach pain. Fenugreek leaves are good for gut health, colon and stomach ulcers, intestinal inflammation and Irritable Bowel Syndrome. They can also help in improving liver function and reducing acidity and diarrhoea.

☆ Side-Effects & Allergies of Fenugreek ,Fenugreek Leaves(Kasuri Methi):

There are numerous benefits of fenugreek leaves but only if it is consumed in moderation. Since it is very bitter in taste it is not easy to consume it in a large, quantity but if large quantities are consumed it has an allergic reaction similar to that of peanuts as it belongs to the same category.

With fenugreek, the most common problem is a feeling of nausea. It has great skin advantages but prior to its application on the face; test it on the skin as it has allergic reactions to various types of skin. Pregnant women should avoid consuming it because of its labor inducing effect. If you are on any other medicine then consume fenugreek at least a couple of hours before you take your medicine.

🌿 आयुर्वेद - मेथी

भारत में मेथी एक लोकप्रिय जड़ी बूटी है। भूमध्यसागरीय क्षेत्र, दक्षिणी यूरोप और पश्चिमी एशिया के कुछ हिस्सों में मेथी की उत्‍पत्ति मानी जाती है। मेथी के पत्तों और दानों का इस्‍तेमाल किया जाता है। अपने स्‍वाद और खुशबू के कारण मेथी का इस्‍तेमाल खाने में भी किया जाता है एवं अनेक आयुर्वेदिक औषधियों में मेथी का प्रयोग किया जाता है। मेथी दाना की तासीर गर्म होती है और इसलिए खाना पकाने के दौरान यह बहुत कम मात्रा में उपयोग किया जाता है। तासीर गर्म होने के कारण इसका सेवन अधिक मात्रा में न करें क्यूंकि अधिक मात्रा में सेवन करने पर आपके पाचन तंत्र पर असर पड़ सकता है।

मेथी को बढ़ने के लिए पर्याप्‍त धूप और उपजाऊ मिट्टी की जरूरत होती है, इसीलिए भारत में सामान्‍य रूप से इसकी खेती की जाती है। मेथी के सबसे बड़े उत्‍पादकों में भारत का नाम भी शामिल है। मेथी की पत्तियों का इस्‍तेमाल सब्‍जी के रूप में किया जाता है और इसके बीजों से मसाले एवं दवाईयां तैयार की जाती हैं। कुछ दवाओं या औषधियों के स्‍वाद में सुधार लाने के लिए भी मेथी का प्रयोग किया जाता है। इसके अलावा घरेलू नुस्‍खों और अनेक विकारों एवं रोगों के इलाज में भी मेथी काम आती है। पाचन तंत्र पर चिकित्‍सकीय प्रभाव डालने के कारण भारत के हर घर की रसोई में मेथी मौजूद होती है।

मेथी के इतिहास की बात करें तो प्राचीन समय में यूनानियों द्वारा कब्र में शवों को दफन करने से पहले उन पर मेथी का लेप लगाया जाता था। तेज सुगंध और स्‍वाद के कारण कॉफी के नॉन-कैफीनयुक्‍त विकल्‍पों की जगह मेथी का इस्‍तेमाल किया जाता है। घर पर तैयार पेय पदार्थों और औषधियों में भी मेथी उपयोगी है।

☆ मेथी के बीज के फायदे हैं त्वचा के लिए : - 

मेथी में त्वचा के लिए अनेक चमत्कारी औषधीय गुण हैं। इसकी एंटी-ऑक्सीडेंट गुणवत्ता त्वचा को फ्री-रेडिकल क्षति से बचाती है और त्वचा पर आने वाले बुढ़ापे के लक्षणों से छुटकारा दिलाती है। झुरियों के अलावा, मेथी अपने एंटी-इंफ्लेमेटरी गुणों की वजह से फोडे, एक्जिमा एवं जली हुई त्वचा को ठीक करने में भी उपयोगी है। यह जिद्दी निशानों (स्कार्स) से भी छुटकारा दिलाने में सक्षम है।

मेथी में डाइओसजेनिन नामक एक तत्व होता है जिसमे एंटी-इंफ्लेमेटरी और एंटीबैक्टीरियल गुण होते हैं जो मुँहासे और त्वचा की अन्य समस्याओं को कम करते हैं। मेथी के बीज आपकी त्वचा को मॉइस्चराइज करते हैं और त्वचा को पोषण प्रदान कर रूखेपन से भी झुटकारा दिलाते हैं।  

* त्वचा के निखार एवं स्वास्थ्य में सुधार लाने के लिए -

• एक चम्मच मेथी के बीज को सादे दही में मिला कर एक पेस्ट बना लें।

• इस पेस्ट को अपने चेहरे पर लगाएँ।

• 30 मिनट तक प्रतीक्षा करें और फिर इसे हाथ की उंगलियों से स्क्रब करते हुए धो लें।

• इससे चेहरे से मृत त्वचा की कोशिका दूर हो जाती है।

• अंत में, ठंडे पानी से अपना चेहरा धो लें।

• यह प्रक्रिया सप्ताह में एक बार दोहराएँ। 

☆ मेथी के फायदे बालों के लिए : - 

अधिक मात्रा में प्रोटीन होने की वजह से मेथी बालों के विकास के लिए भी बहुत अच्छा होता है। वास्तव में प्रोटीन बालों को घना करने के साथ स्वस्थ एवं मजबूत भी बनाता है। यह बालों के रोम ( Hair Follicles), जो बालों के झड़ने के इलाज के लिए महत्वपूर्ण है उनके पुनर्निर्माण में भी मदद करते हैं। इसके अलावा इसमें मौजूद लेसीथिन (lecithin) बालों की नमी को बनाये रखता है।

मेथी के बीज में प्रोटीन और निकोटिनिक एसिड प्रचुर मात्रा में पाया जाता है। जो बालों को मजबूत करने में सहायक है और उनका टूटना भी कम करते हैं। साथ ही मेथी के बीज रूसी की समस्या को कम करते हैं। डैंड्रफ आमतौर पर सिर की सुखी त्वचा या फंगल संक्रमण के कारण होता है। मेथी के उपयोग से रुसी को कम करने में मदद मिलती है। इसके साथ ही मेथी के बीज़ बालों के रंग को भी बनाये रखते हैं। 

बालों को घना एवं मजबूती प्रदान करने के लिए - 

पर्याप्त मात्रा में नारियल के दूध के साथ 2 बड़े चम्मच मेथी के बीज के पाउडर को मिलाकर पेस्ट बना लें।

यह पेस्ट अपने सिर और बालों पर लगाएँ।

इस पेस्ट को कम से कम 30 मिनट के लिए अपने बालों और सिर पर लगे रहने दें, उसके बाद अपने बालों को शैम्पू की मदद से धो लें।

सप्ताह में एक बार इस प्रक्रिया को जरूर दोहराएं। 

☆ मेथी के औषधीय गुण करें मधुमेह को नियंत्रित -

मेथी के बीज शुगर के रोगियों के लिए अत्यंत फायदेमंद है। इसका ह्य्पोग्ल्य्सिमिक गुण रक्त में शुगर के स्तर को नियंत्रित करने में सहायक है। इसके अलावा इसमें निहित फाइबर कार्बोहाइड्रेट एवं शुगर के अवशोषण को धीमा करता है।

विटामिन और पोषण अनुसंधान के इंटरनेशनल जर्नल में प्रकाशित 2009 के एक अध्ययन में पाया गया कि मेथी के बीजों का ह्य्पोग्ल्य्समिक और ह्य्पोलिपिडेमिक प्रभाव टाइप 2 मधुमेह के रोगियों के लिए बहुत ही अच्छा है। इस अध्ययन से पता चलता है कि गर्म पानी में भिगोए 10 ग्राम मेथी के बीज का सेवन उच्च रक्त शर्करा को नियंत्रित करने में मददगार होता है।

मेथी के बीजों से बने हुए खाद्य प्रदार्थ का सेवन करने से शरीर को इन्सुलिन प्रतिरोध में मदद मिलती है।

उच्च रक्त-शर्करा को कम करने के लिए -

• रात भर एक गिलास पानी में 1 से 2 चम्मच मेथी के बीज भीगने/ फूलने के लिए छोड़ दें। अगली सुबह, खाली पेट में उस पानी को पी लें और मेथी के बीज को चबा कर खा लें। रोजाना इस प्रक्रिया को दोहराएं ।

• आप मेथी के आटे से बेक्ड समाग्री भी खा सकते हैं।

* नोट - मधुमेह की दवाइयों के साथ मेथी के बीज का सेवन करने से आपके रक्त में शुगर का स्तर बहुत कम हो सकता है, इसलिए मेथी के बीजों का सेवन करने से पहले एक बार अपने डॉक्टर से सलाह लें।

☆ मेथी खाने के लाभ हैं स्तन-दूध बढ़ाने में में सहायक - 

शिशुओं को स्तनपान कराने वाली महिलाओं के लिए मेथी के बीजों का सेवन करना फायदेमंद माना जाता है। इस में फाइटोस्ट्रोजेन होता है जो स्तनपान कराने वाली माताओं में दूध उत्पादन को बढ़ाता है। यह गैलेक्टोगॉग्स (galactagogues) का एक बहुत ही अच्छा स्रोत है जो स्तन-दूध की मात्रा में बढ़ोतरी लाता है। इसके लिए मेथी के बीज एवं पत्तियों दोनों का उपयोग उत्तम है। 

गैलेक्टोगॉग्स की चाय पीने से दूध की मात्रा में तो बढ़ोतरी आती ही है, साथ ही में यह उसकी गुणवत्ता को भी बढ़ाता है। माना जाता है कि यह नवजात शिशु को स्वस्थ वजन ग्रहण करने में भी मदद करता है। इसमें विटामिन और मैग्नीशियम होते हैं जो दूध की गुणवत्ता को बढ़ाते हैं और शिशु के समग्र स्वास्थ्य में वृद्धि लाते हैं। यह बच्चा पैदा होने के बाद वात के कारण मोटापा एवं शरीर-दर्द जैसे समस्याओं का भी हल है।

स्तन-दूध की मात्रा एवं गुणवत्ता में सुधार लाने के लिए -

• रात भर एक कप पानी में एक चम्मच मेथी के बीज भिगो दें। अगली सुबह, कुछ मिनट के लिए बीज के साथ-साथ पानी उबाल लें और फिर इसे छान लें। इसे हर सुबह पियें।

• आप कुछ ताजा मेथी के पत्ते का सेवन सूप एवं सलाद के साथ भी कर सकते हैं।

• दूध का प्रवाह बढ़ाने के लिए, आप मेथी के बीज का एक कैप्सूल (कम से कम 500 मिलीग्राम) रोजाना दिन में 3 बार ले सकते हैं। लेकिन इसके लिए पहले एक डॉक्टर से परामर्श जरुर करें।

यदि आपका शिशु डायरिया का संकेत दिखाएं तो इसका सेवन रोक दें।

* नोट - अस्थमा या मधुमेह की बीमारी से ग्रस्त व्यक्ति मेथी के बीज का सेवन करने से पहले एक बार डॉक्टर से पूछ लें। 

☆ मेथी दाना के गुण हैं कोलेस्ट्रॉल को कम करने के लिए - 

अध्यनो के अनुसार मेथी के बीज में कोलेस्ट्रॉल कम करने की क्षमता है खासतौर पर यह LDL यानि "ख़राब"  कोलेस्ट्रॉल को कम करता है। मेथी के बीज में नारिंगेनिन (naringenin) नामक एक फ्लैवोनॉयड होता है जो उच्च कोलेस्ट्रॉल वाले लोगो में लिपिड स्तर को कम करता है।

इसमें निहित घुलनशील फाइबर पचे हुए खाने के चिपचिपेपन को बढ़ा कर शरीर में कोलेस्ट्रॉल के स्तर को कम करने में सहायता करता है। हानिकारक कोलेस्ट्रॉल रक्त-धमनियों में रुकावट पैदा कर सकता है और प्रभावित व्यक्ति को दिल का दौरा या फिर स्ट्रोक हो सकता है। मेथी के बीज हानिकारक कोलेस्ट्रॉल को कम करने में अत्यंत सहायक है। 

उच्च कोलेस्ट्रॉल के स्तर को कम करने के लिए रोजाना दो औंस यानि लगभग 57 ग्राम मेथी के बीजों का सेवन करें।

सूखे मेथी के बीजों को भून लें और फिर उन्हें पीसकर चूर्ण बना लें। आप इस चूर्ण का इस्तेमाल खाने पर छिड़क कर या फिर पानी के साथ कर सकते हैं। 

☆ मेथी बेनिफिट्स करे हृदय स्वास्थ्य में सुधार - 

मेथी के बीज में अच्छे एंटी-ऑक्सीडेंट एवं हृदय संरक्षण गुण पाएं जाते हैं जो समग्र हृदय स्वास्थ्य में सुधार लाने के लिए फायदेमंद हैं। यह रक्त प्रवाह को नियमित कर ब्लड-क्लॉट से बचाव करता है। रक्त-चाप को भी कम करने में सहायता करता है। इसके अलावा, यह रक्त लिपिड स्तर पर अपने सकारात्मक प्रभाव के कारण atherosclerosis के जोखिम को भी कम करता है। साथ ही में, यह हृदय रोग के दो प्रमुख कारणों रक्त शर्करा और मोटापे को नियंत्रित कर हृदय रोग के खतरे को बहुत हद तक कम कर देता है। 

मेथी के बीज में 25% गैलेक्टोमैनन होता है जो एक प्रकार का प्राकृतिक घुलनशील फाइबर होता है जो दिल की बीमारियों को रोकने में मदद करता है। दिल का दौरा मौत का एक प्रमुख कारण है, और यह तब होता है जब दिल की ओर जाने वाली धमनी अवरुद्ध हो जाती है। मेथी के बीज़ दिल को स्वस्थ बनाये रखने में काफी सहायक होते हैं। 

हृदय स्वास्थ्य में सुधार लाने के लिए रोज़ाना एक-दो कप मेथी के बीजों की चाय पिएं। मेथी के बीज की चाय बनाने के लिए -

• डेढ़-दो कप पानी में एक चम्मच मेथी के बीज लें।

• इन्हें 5 मिनट के लिए उबाल कर फिर छान लें।

• स्वादानुसार इसमें शहद मिलाकर अपनी चाय में मिठास घोलें। इसके प्रयोग से आपको लाभ अवश्य होगा।

☆ मेथी के बीज का लाभ दिलायें कब्ज़ से छुटकारा - 

मेथी के बीजों में अच्छी मात्रा में घुलनशील फाइबर पाया जाता है जो कब्ज से राहत दिलाने में बहुत सहायक सिद्ध होता है। यह अपच के कारण पेट में होने वाले दर्द से आराम दिलाने में भी मददगार है। इसके अलावा, यह पेट एवं आंतों की अम्लता, जलन एवं सूजन का भी एक अच्छा उपचार है। यह एक प्राकृतिक पाचन टॉनिक है, और इसके स्नेहक गुण आपके पेट और आंतों को शांत करने में मदद करते हैं। यह गैस्ट्र्रिटिस और अपचन के लिए एक प्रभावी उपचार है।

फाइटोथेरेपी रिसर्च पत्रिका में प्रकाशित एक अध्ययन के मुताबिक, मेथी में पाए जाने वाले फाइबर के उत्पाद का 2 सप्ताह तक दिन में 2 बार भोजन से 30 मिनट पहले सेवन करने पर अक्सर सीने में जलन की शिकायत में कमी आई है। 

कब्ज़ से राहत पाने के लिए -

मल-त्याग क्रिया को नियमित करने के लिए, रोजाना सोने से पहले एक गिलास गर्म पानी में आधा चमच्च मेथी के बीज का पाउडर मिलाकर पियें।

* नोट - छोटे बच्चों में कब्ज़ का उपचार करने के लिए मेथी के बीज का उपयोग नहीं करना चाहिए। 

☆ मेथी दाने के फायदे हैं सर्दी में उपयोगी - 

मेथी के बीज में एंटी-ऑक्सीडेंट गुण पाएं जाते हैं जो शरीर को फ्लू एवं सर्दी से लड़ कर उन्हें मात देने में सहायता करते हैं। इसमें प्रभावशाली एंटीवायरल, जीवाणुरोधी और विभिन्न अन्य औषधीय गुण हैं जो आपको बीमार कराने वाले सूक्ष्मजीवों को खत्म कर आपको प्रफुल्लित महसूस कराते हैं।

यह गल-शोथ का भी एक सफल उपचार है और बुखार को भी कम करने में सहायक है।

फ्लू एवं सर्दी का उपचार करने के लिए -

• एक चम्मच मेथी पाउडर, नींबू का रस और कच्चे शहद मिक्स करें। इस मिश्रण का दिन में दो बार सेवन करने पर सर्दी और फ्लू के लक्षणों से लड़ने में मदद मिलेगी।

• ठीक होने की गति को तीव्रता प्रदान करने के लिए, दिन में मेथी की चाय दो या तीन बार पिएं।

• गले की खराश से छुटकारा पाने के लिए, दिन में दो बार गर्म मेथी की चाय से कुल्ला करें। 

☆ मेथी के लाभ हैं मासिक धर्म में उपयोगी - 

मेथी में कुछ ऐसे योगिक पाएं जाते हैं जिनमें एस्ट्रोजन सम्बंधित गुण समाविष्ट होते हैं जो रजनोवृत्ति से जुड़े लक्षणों से आराम दिलाने में सक्षम हैं। यह यौगिक हॉट फ्लैशेस, अवसाद (डिप्रेशन) और मूड में उतार-चढ़ाव जैसे रजोनिवृत्ति के लक्षणों को कम करने में सहायक है। इसके अतिरिक्त इसमें अधिक मात्रा में आयरन पाया जाता है जो रेड ब्लड सेल्स के उत्पादन द्वारा शरीर में होने वाली खून की कमी को पूरा करता है।

मेथी के बीज में एंटी इंफ्लेमेटरी और एनाल्जेसिक यानि दर्द को कम करने वाले गुण होते हैं। जिनके कारण यह मासिक धर्म में होने वाले दर्द को भी कम कर सकता है। अध्यनो में पाया गया है की मेथी के बीजों का पॉवडर थकान, सिरदर्द, मतली आदि अन्य परेशानियों को काफी हद तक कम कर देता है।

मासिक धर्म से सम्बंधित समस्याओं को दूर करने के लिए -

दिन में दो बार मेथी की चाय पियें।

आप मेथी की पत्तियां का इस्तेमाल खाना बनाने में या फिर सूप और सलाद में भी कर सकते हैं। 

☆ मेथी पाउडर के फायदे दिलाएं जोड़ों के दर्द से राहत - 

मेथी के बीज गठिया के कारण होने वाले जोड़ों के दर्द में विशेष रूप से फायदेमंद हैं। इसमें दिओस्जेनिन नामक एक प्रदार्थ होता है जो जोड़ों में हो रहे दर्द से आराम दिलाने के लिए अत्यंत प्रभावी हैं। इसके अलावा, मेथी के बीज में आयरन, कैल्शियम एवं फॉस्फोरस पाया जाता है जो हड्डियों को पोषक तत्वों से सिंचित कर उन्हें स्वस्थ एवं मजबूत बनाता है। इसमें एंटी-ऑक्सीडेंट एवं एंटी-इंफ्लेमेटरी गुण भी पाएं जाते हैं जो जोड़ों में होने वाली सूजन को कम करने में सक्षम हैं।

जोड़ों के दर्द को कम करने के लिए -

रात को सोने से पहले एक चमच्च मेथी के बीज पानी में भिगो दें तथा सुबह इन स्वास्थ्यवर्धक बीजों को चबाकर खाएं। इसके अतिरिक्त मेथी के बीज के पाउडर एवं गर्म पानी से एक पेस्ट तैयार करें। फिर प्रभावित क्षेत्र पर इस पेस्ट को लगा लें और सूखने पर गर्म पानी से धो लें। दर्द ना जाने तक इस प्रक्रिया को रोजाना दिन में दो बार दोहराएं।

☆ मेथी के अन्य फायदे : – 

अध्ययनों के अनुसार मेथी के बीज से निकाला गया तेल कैंसर से लड़ने में मदद कर सकता है। 

• मेथी के बीज में पॉलीफेनोलिक फ्लैवोनोइड्स होते हैं जो गुर्दे की क्रिया में सुधार करते हैं और कोशिकाओं की क्षति को कम करते हैं।

• मेथी के बीज लीवर को शराब के सेवन से होने वाली क्षति से बचाते हैं। अत्यधिक शराब का सेवन लिवर को नुकसान पहुँचता हैं। मेथी के बीज में मौजूद पॉलीफेनोलिक यौगिक लीवर की क्षति को कम करते हैं और अल्कोहल के चयापचय में मदद करते हैं। 

• मेथी के बीज वजन घटाने के लिए भी लाभकारी है। मेथी के बीज कोलेस्ट्रॉल और लिपिड स्तर को भी नयंत्रीरत रखते हैं। 

• कुछ अध्ययनों से पता चला है कि मेथी टेस्टोस्टेरोन के स्तर में वृद्धि और कामेच्छा को बढ़ाने में मददगार साबित हो सकती है।

• मेथी घावों, सूजन, और गैस्ट्रोइंटेस्टाइनल जैसी परेशानियों के इलाज में भी प्रयोग की जाती है।

  

☆ मेथी का उपयोग कैसे करें - 

आप मेथी का उपयोग कई तरीकों से कर सकते हैं। इसे मसालें, सब्ज़ी, औषधि आदि किसी भी रूप में इसका सेवन किया जा सकता है। 

• मेथी की पत्तियों को सूखा कर जड़ी बूटी के रूप में इस्तेमाल किया जा सकता है।

• मेथी के बीज भिगोकर या सूखे खाए जा सकते हैं और अक्सर कुछ व्यंजनों या सूप के लिए टॉपिंग के रूप में भी इनका उपयोग किया जाता है।

• बीज मुख्य रूप से एक मसाले के रूप में उपयोग किये जाते है और कई व्यंजनों में इनका प्रयोग कर उनके स्वाद को बढ़ाया जाता है। 

• करी के पेस्ट, सूप आदि वंजानो में स्वाद बढ़ाने के लिए इन बीजों को पाउडर के रूप में भी इस्तेमाल किया जा सकता है।

• मेथी के पौधे को सब्जी के रूप में उपयोग किया जाता है। 

• मेथी के बीज हर्बल चाय बनाने के लिए उपयोग किये जाते हैं। कुछ बीजों को पानी में उबालें और फिर उबलने के बाद उस पानी को चाय के रूप में पिए। यदि आप चाहें तो स्वाद के लिए शहद और नींबू का भी प्रयोग कर सकते हैं। 

• मेथी के बीज़ो से मेथी का तेल भी बनाया जाता है। जिसमे कई प्रकार के औषधीय गुण होते हैं।

☆ मेथी के नुकसान - 

मशहूर कहावत है कि किसी भी चीज की ज्यादती अच्छी नहीं होती है। यह कहावत मेथी पर भी लागू होती है।

• ज्यादा मात्रा में मेथी का सेवन ना करें, क्योंकि इससे उबकन एवं दस्त आदि हो सकते हैं।

• इस का उपयोग करने से पहले, थोड़ी सी त्वचा पर इसका इस्तेमाल कर जांच लें कि आपको इससे एलर्जी या फिर जलन और चकत्ते तो नहीं हो रहें।

• गर्भावस्था के दौरान इस जड़ी बूटी का प्रयोग न करें। (और पढ़ें - गर्भावस्था के दौरान पेट दर्द और लड़का पैदा करने के उपाय)

• यदि आप किसी भी तरह की दवा ले रहे हैं तो, अपने आहार में इस जड़ी बूटी को शामिल करने से पहले अपने चिकित्सक से परामर्श करें।

• मेथी का सेवन करने पर अपचन, सीने में जलन, गैस, सूजन और मूत्र गंध जैसी अन्य परेशानियां हो सकती है। 

🌱 ఆయుర్వేదం - మెంతులు

 

పురాతన కాలం నుంచి భారతీయుల వంటి ఇంటి దినుసుల్లో మెంతులు ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తూ వస్తున్నాయి. వీటిని అనేక వంటల్లో రుచి, సువాసన కోసం వేస్తుంటారు. మెంతులను ఇంగ్లీష్ లో ‘ఫెన్యుగ్రీక్’ అనీ, హిందీలో ‘మేథీ’ అని, తమిళంలో ‘వెంద్యం’ అనీ, మలయాళంలో ‘ఉలువ’ అనీ, కన్నడంలో ‘మెంతే’ అనీ, పంజాబీలో ‘మెత్’ అనీ, మరాఠీలో ‘మేతి దానే’ అని మరియు బెంగాలీలో ‘మేథీ’ అనీ అంటారు. మెంతి పొడిని పప్పుల్లో, పులుసుల్లో, పచ్చళ్లలో కలుపుతారు. అలాగే మెంతి కూర (ఆకు కూర) ను కూడా పప్పు, కూరలలో వాడుతూ ఉంటారు. మెంతులు పసుపు రంగులో ఉంటాయి. మంచి సువాసనను కలిగి ఉంటాయి. మెంతులను వేయించినప్పుడు ఇంకా చక్కని సువాసన వస్తుంది. అయితే మెంతులు చేదుగా ఉంటాయి. అందువల్ల వంటకాలలో తక్కువ మోతాదులో వాడతారు. 

మెంతులలో పీచు పదార్ధం సమృద్ధిగా వుంటుంది. మెంతి ఆకుల్లో ఇనుము ఉంటుంది. దీంతోపాటు విటమిన్‌-సి, బి1, బి2, కాల్షియం కూడా ఉంటాయి. అంతేకాక యాంటీ యాక్సిడెంట్స్ , యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ లక్షణాలు కూడా పుష్కలంగా ఉన్నాయి. మెంతులలో ఎన్నో ఔషధ గుణాలు ఉన్నాయి. అయితే తరతరాలుగా మెంతులను జుట్టు పెరగడానికి కండిషనర్ గా వాడుతున్నారు. కానీ క్రొత్తగా పరిశోధనల్లో అవి ఇంకా ఎన్నో విధాలుగా ఉపయోగపడతాయని తెలిసింది. వంటకాలకు సుగంధాన్నిచ్చే ఈ మెంతులు ఆరోగ్యానికీ, చర్మానికీ, జుట్టుకూ కూడా ఎన్నో విధాల సహాయపడతాయి.

మెంతులను ఆయుర్వేదంలో దీపనీ, మిత్రి అని అంటారు. ఆయుర్వేదం సూచించిన తీపి, ఉప్పగా, పుల్లగా, చేదుగా, రక్తస్రావం, చేదు మరియు వేడి అనే ఆరు అభిరుచులు వాంఛనీయ ఆరోగ్యం మరియు పోషణ కోసం మన ఆహారాన్ని సమతుల్యం చేస్తాయి మరియు మన ఆహారంలో చేదు రుచిని పొందటానికి సులభమైన మార్గం మన ఆహారంలో మెంతి గింజలను చేర్చడం.

☆ మెంతుల వలన ఆరోగ్యానికి కలిగే ప్రయోజనాలు :

1. డయాబెటిస్ లేదా మధుమేహాన్ని అదుపు చేస్తాయి:

డయాబెటిస్ వ్యాధిగ్రస్తులకు తరచూ మెంతులను వాడమని సలహా ఇస్తారు ఎందుకంటే దీనిలో మధుమేహాన్ని నియంత్రణ చేసే శక్తి ఉంది. మెంతులకు టైప్ 2 డయాబెటిస్ ను తగ్గించే గుణం ఉందని అధ్యయనాల్లో తేలింది.

2. కొలెస్ట్రాల్ ను తగ్గిస్తుంది :

మెంతులలో నారింజనీన్ అనే ఫ్లవనాయిడ్స్ ఉండటం వల్ల అది కొలెస్ట్రాల్ ను తగ్గిస్తుందని అధ్యయనాల్లో తేలింది.

3. గుండె పనితీరును మెరుగు పరుస్తుంది :

మెంతులు గుండెలోని రక్తనాళాల పనితీరును మెరుగు పరుస్తుంది. గుండెపోటు రావడానికి ముఖ్యమైన కారణం గుండె కవాటాలు మూసుకుపోవడం. అయితే ఒకవేళ అప్పటికే కొంత హాని జరిగినా మెంతుల వల్ల ఇకపై గుండెకు హాని జరగకుండా కాపాడుతుంది.

4. ఆర్థరైటిస్ లేదా కీళ్ల నొప్పులకు చక్కని ఔషధం :

మెంతులలోని యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ గుణాల వల్ల ఆర్థరైటిస్ తో బాధపడేవారికి నొప్పి నుండి ఉపశమనం కలుగుతుందని పరిశోధనల్లో తేలింది. అందువల్ల మోకాళ్ళ నొప్పులతో బాధపడేవారు మెంతులను తీసుకోవడం వల్ల ఆ నొప్పుల నుండి చాలా వరకు తేరుకుంటారు.

5. నెలసరి సమయంలో వచ్చే తిమ్మిరులను తగ్గిస్తుంది:

మెంతులు నెలసరి సమయంలో వచ్చే తిమ్మిరులు, నొప్పులు మరియు ఇతర ఇబ్బందులను తగ్గించడానికి సహకరిస్తాయి. మెంతులలోని యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ గుణాలు మరియు నొప్పులను నివారించే గుణాల వల్ల నెలసరి సమయంలో వచ్చే తిమ్మిరులు, కడుపు నొప్పి, నడుము నొప్పి వంటివి తగ్గుతాయని అధ్యయనాల్లో తేలింది . అంతే కాదు, మెంతుల పొడి తల నొప్పి, వికారం వంటి సమస్యలకు కూడా ఎంతో ఉపయోగకరం.

6. జీర్ణ శక్తిని పెంపొందిస్తుంది :

జీర్ణ సమస్యలతో బాధపడేవారికి మెంతులు ఒక వరం వంటివి. మెంతులు గ్యాస్ట్రిక్ ఇబ్బందులకు, మల బద్ధకానికి, కడుపులో వచ్చే అల్సర్లకు అద్భుతమైన మందు. దీనిలోని సహజమైన జీర్ణ శక్తిని పెంపొందించే అంశాలు జీర్ణాశయాన్నీ, ప్రేగుల పనితీరునూ మెరుగుపరుస్తాయి .

7. క్యాన్సర్ ను నివారిస్తుంది :

మెంతులు కాన్సర్ కు వ్యతిరేకంగా పోరాడడానికి ఎంతో ఉపయోగపడతాయని అధ్యయనాల్లో తేలింది . మెంతులలో యాంటీ కాన్సర్ గుణాలు ఉండటం వల్ల వీటిని తీసుకొనే వారిలో కాన్సర్ కు వ్యతిరేకంగా పోరాడే శక్తి పెంపొందుతుంది.

8. పాలిచ్చే తల్లులలో పాల సామర్ధ్యాన్నిపెంచుతాయి:

మెంతులను పాలిచ్చే తల్లులలో పాల సామర్ధ్యాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ మెంతులలో తల్లిపాల ఉత్పత్తికి కారణమయ్యే ఫైటోఈస్ట్రోజెన్ ఉండటం వల్ల పాలిచ్చే తల్లులలో ఇది పాల సామర్ధ్యాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది. మెంతులతో చేసిన టీ ని త్రాగడం వల్ల ఈ ఉపయోగాన్ని పొందవచ్చు. అంతేకాక పసి పిల్లలు చక్కగా ఆరోగ్యంగా బరువు పెరగడానికి తోడ్పడుతుంది.

9. బరువు తగ్గించడానికి సహాయపడతాయి :

మీరు బరువు తగ్గాలనుకుంటున్నారా? అయితే మెంతులను మీ డైట్ మెనూ లో తప్పక చేర్చండి. మీరు తినే ప్రతీ పదార్థంలోనూ మెంతులను లేదా మెంతిపొడిని చేర్చండి. దానివల్ల మీ మెటబాలిజం మెరుగుపడుతుంది. అంతే కాక, మెంతులు శరీరంలో క్రొవ్వు పేరుకుపోకుండా చేసి, గ్లూకోజ్ స్థాయిలను తగ్గించి, బరువు తగ్గడంలో సహాయపడతాయి.

10. రక్తపోటును క్రమపరుస్తాయి :

మెంతులలోని పొటాషియం మరియు పీచు పదార్ధాలు రక్తపోటును క్రమపరచడంలో సహాయ పడతాయి. మెంతులను ఉడకబెట్టి, పేస్ట్ చేసి ఆ పేస్ట్ ను రోజూ ఉదయం, సాయంత్రం తీసుకోవడం వల్ల రక్తపోటు అదుపులోనికి వస్తుంది.

11. మూత్రపిండాల (కిడ్నీల) పనితీరును మెరుగు పరుస్తుంది :

మెంతులలో పాలిఫినోలిక్ ఫ్లావానాయిడ్స్ ఉంటాయి. ఇవి మూత్రపిండాల పనితీరును మెరుగుపరుస్తాయి మరియు కణాల క్షీణతను నిరోధిస్తాయి, వాటి చుట్టూ ఒక రక్షణ పొరను ఏర్పరుస్తాయి.

12. కాలేయాన్ని కాపాడటానికి :

కాలేయం మానవ శరీరంలోని విషపదార్ధాలను తొలగిస్తుంది. కాలేయం పాడయ్యిందంటే ఇంక అంతే, ఆయుష్షు సగం అయిపోయినట్లే. కాలేయం పాడవడానికి ముఖ్య కారణం మద్యపానం. మెంతులు మద్యపానం వల్ల వచ్చే నష్టాలను కూడా కొంత వరకు తగ్గించగలవు . మెంతులలో ఉండే పోలీఫెనోల్స్ వల్ల కాలేయం కాపాడబడుతుంది మరియు జీవక్రియ మెరుగుపడుతుంది.

13. యాంటీ ఏజింగ్ ఏజెంట్ గా పనిచేస్తాయి :

ఒక టేబుల్ స్పూన్ మెంతులను రాత్రంతా నానబెట్టండి. ఒక టేబుల్ స్పూన్ పెరుగు తీసుకోండి. మిక్సీలో రెండిటినీ కలిపి మెత్తని పేస్ట్ తయారు చేయండి.ఆ పేస్ట్ ను మీ ముఖంపై ప్యాక్ లా వేసి 30 నిమిషాలు ఉంచి తర్వాత కడిగేయండి. ఈ విధంగా తరచు చేయడం వల్ల ముఖంపై వచ్చే ముడతలు తగ్గుతాయి.

నానబెట్టిన మెంతులలో ఉండే యాంటీ ఆక్సిడెంట్స్ ఫ్రీ రాడికల్స్ తో పోరాడి ముఖంపై వచ్చే ముడతలను తగ్గిస్తాయి. పెరుగులోని లాక్టిక్ ఆసిడ్ ముఖాన్ని మృదువుగా చేస్తుంది .

14. మొటిమలను తగ్గిస్తాయి :

మెంతులు ప్రభావవంతంగా మొటిమలను తగ్గిస్తాయి. నాలుగు టేబుల్ స్పూన్ల మెంతులను రాత్రంతా నానబెట్టి, నాలుగు కప్పుల నీటిలో 15 నిమిషాలు ఉడికించి చలార్చాలి. తర్వాత నీటిని వడకట్టి, ఆ నీటిలో దూదిని ముంచి ఆ నీటిని మొటిమలపై అద్దాలి. ఇలా రోజూ ఉదయం, సాయంత్రం చేస్తే మొటిమలు తగ్గిపోతాయి. మెంతులలో డైసోజెనిన్ అనే సమ్మేళనంఉంది. దానిలోని యాంటీ ఆక్సిడెంట్స్, యాంటీ ఇంఫ్లమేటరీ గుణాలు మొటిమలను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.

15. చర్మాన్ని తేమగా ఉంచుతాయి :

మెంతులు పొడిగా ఉండే లక్షణాలను తగ్గించి చర్మాన్ని తేమగా ఉంచుతాయి. ఒక టేబుల్ స్పూన్ మెంతులను టేబుల్ స్పూన్ నీటితో కలిపి ఒక పేస్ట్ తయారు చేయాలి. ఇప్పుడు ఈ పేస్ట్ ను ముఖంపై పట్టించాలి. ఇలా తరచూ చేస్తే మెంతులలోని జిగురుగా ఉండే పదార్ధం వల్ల ముఖం పొడిబారడం తగ్గి మృదువుగా అవుతుంది.

16. జుట్టు ఊడటాన్ని తగ్గిస్తాయి :

మెంతులు మూలాల నుండి జుట్టును బలోపేతం చేస్తుంది. ఫొలిక్యులర్ సమస్యలకు చాలా సమర్థవంతంగా చికిత్స చేస్తుంది. సీసాను తీసుకొని అందులో ఒక టేబుల్ స్పూన్ మెంతులను, ఒక కప్పు కొబ్బరి నూనెలో కలిపి ఎండ తగలని ప్రదేశంలో మూడు వారాలపాటు ఉంచాలి. ఆ తర్వాత ఆ నూనెను తలపై మర్దనకు వాడాలి. మెంతులలో జుట్టు పెరుగుదలను ప్రోత్సహించే హార్మోన్ పూర్వగాములు ఉన్నాయి. వీటిలోని ప్రోటీన్ మరియు నికోటినిక్ ఆమ్లం జుట్టును బలోపేతం చేసి జుట్టు చిట్లడాన్ని నివారిస్తాయి.

17. జుట్టుకు మెరుపునిస్తాయి :

మెంతులు జుట్టుకు మెరుపునిస్తాయి మరియు మృదువుగా చేస్తాయి. రెండు టేబుల్ స్పూన్ల మెంతులను, ఒక కప్పు మరిగిన నీళ్లలో వేసి బాగా కలిపి రాత్రంతా నాననివ్వండి. గింజలు మెత్తబడ్డాకా ఆ మిశ్రమాన్ని మెత్తని పేస్ట్ లా చేసి జుట్టుకు పట్టించి అరగంట అలానే వదిలేసి తర్వాత కడిగేయండి. మెంతులలో లెసిథిన్ ఉంటుంది. నానబెట్టడం వల్ల మెంతులలో వచ్చే జిగురు పదార్ధం జుట్టును మృదువుగా పట్టులా మెసిసేలా చేస్తుంది.

18. చుండ్రును నివారిస్తాయి :

జుట్టుకు వచ్చే సాధారణ సమస్య చుండ్రు. ఇది సాధారణంగా చలికాలంలో వస్తుంది. చుండ్రుపై ప్రభావవవంతంగా పనిచేసే సహజ ఔషధాల్లో మెంతులు ముఖ్యమైనవి. అవి పొడిబారిన మాడును బాగుచేస్తాయి మరియు చర్మసంబంధమైన ఇబ్బందులపై కూడా బాగా పని చేస్తాయి.

19. తల నెరవడాన్ని ఆలస్యం చేస్తాయి :

మెంతులలో జుట్టు రంగును కోల్పోకుండా చేసే గుణాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల వీటిని తరచుగా వాడటం వల్ల జుట్టు నెరవడం ఆలస్యమవుతుంది.

☆ మెంతులను ఎలా ఉపయోగించాలి : –

• మెంతులను రాత్రంతా నానబెట్టి ఆ నీటిని పరగడుపున తాగటం వల్ల ఎన్నో లాభాలున్నాయి.

• మెంతులు నానబెట్టిన నీటితో జుట్టును తడిపి 10 నిమిషాలు వదిలేసి ఆపై కడిగేయాలి. ఇలా చేస్తే జుట్టు పట్టులా మెరుస్తుంది.

• మెంతులను పొడిగా అన్ని ఆహార పదార్ధాలపైనా చల్లితే ఆ పదార్ధాలకు రుచిని ఇవ్వడమే కాక మెంతుల గుణాలు శరీరానికి అంది ఆరోగ్యం పెంపొందుతుంది.

• మెంతులతో టీ కూడా చేసుకోవచ్చు.

☆ మెంతి కూర :-

మెంతి మొక్క యొక్క తాజా లేత ఆకుపచ్చ ఆకులు, మెథీ లేదా మెంతి అని పిలుస్తారు, చేదు-తీపి రుచిని కలిగి ఉంటాయి పప్పులు మరియు కూరగాయలు వంటి భారతీయ వంటకాల్లో సాధారణ ఆకుపచ్చ కూరగాయ. మెంతి గింజలు మొలకెత్తవచ్చు, కొంచెం తీపి రుచిని కలిగి ఉంటాయి మరియు సలాడ్లను తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. "కసూరి మెథి" అని పిలువబడే మెంతి ఆకుల ఎండిన రూపం భారతీయ వంటకాల రుచిని పెంచడానికి ఉపయోగించే ఒక ప్రసిద్ధ మసాలా.

* మెంతి ఆకుల ఔషధ గుణాలు :

• ఆకులు గుండెకు, పేగులకు మంచి ఔషధం.

• పైత్యం అధికంగా ఉన్నప్పుడు ఆకులను శుభ్రంగా కడిగి రసంగా చేసి, ఒక చెమ్చాడు తేనె కలిపి తీసుకుంటే త్వరగా తగ్గుతుంది.

• కామెర్ల వచ్చిన వారికి, లివర్‌ సిర్రోసిస్‌ ( కాలేయ క్షయం)తో బాధపడుతున్న వారికి ఆకుల దంచి కాచిన రసం తేనె కలిపి తాగిస్తే ఆకలి పెరిగి త్వరగా కోలుకుంటారు. (అయితే డాక్టర్‌ సలహా మేరకు మందులు కూడా వాడాలి)

• ఆకులను రసంగా చేసి రాత్రి భోజనానికి ముందు తాగితే చక్కగా నిద్రపడుతుంది.

• ఆకుల రసాన్ని పిప్పితో సహా నిమ్మకాయ పిండి భోజనానికి ముందు తాగితే స్థూలకాయులు, మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్తులకు కొంత గుణం కనిపిస్తుంది.

• ఆకును దంచి పేస్ట్‌గా చేసి తలకు రాస్తే చుండ్రు, వెండ్రుకలు రాలడం తగ్గుతాయి. వెండ్రుకలు నిగనిగలాడతాయి.

• ఆకులను దంచి పేస్ట్‌గా ముఖానికి రాస్తే ముఖంపై మొటిమలు, మచ్చలు తగ్గుతాయి. పొడి బారడడం తగ్గుతుంది.

కంటి నుండి అదే పనిగా నీరు కారతుంటే ఆకులను శుభ్రమైన వస్త్రంతో కట్టి రాత్రి పూట కంటికి కట్టాలి. వైట్‌హెడ్స్ నివారణలో ముఖ్యంగా చెప్పుకోదగ్గ ఔషధం మెంతి ఆకుల మిశ్రమం. తాజాగా ఉండే గుప్పెడు మెంతి ఆకులను తీసుకుని రోట్లో వేసి మెత్తగా నూరి, ఆ పేస్టును ముఖంమీద వైట్‌హెడ్స్ అధికంగా ఉండే చోట బాగా అప్లయ్ చేసి రాత్రంతా అలాగే ఉంచుకోవాలి. తెల్లారగానే లేచి గోరువెచ్చటి నీటితో ముఖాన్ని శుభ్రం చేసుకోవాలి. ఇలా చేస్తే కొన్ని రోజులకు వైట్‌హెడ్స్ బారినుంచి విముక్తి అవ్వచ్చు.

☆ మెంతులు వల్ల కలిగే దుష్ప్రభావాలు : –

• మెంతులను గర్భిణీ స్త్రీలు తినడం అంత మంచిది కాదు దాని వల్ల ముందుగానే డెలివెరి అయ్యే ప్రమాదం ఉంది (20). డెలివరీకి ముందు మెంతులు తింటే శిశువు నుండి దుర్వాసన వచ్చే అవకాశం ఉంది.

• మధుమేహానికి వాడే వారు డాక్టర్ సలహాతో మెంతులను తీసుకోవడం మంచిది.

• కొంతమందికి మెంతుల ఎలర్జీ ఉంటుంది. వారు మెంతులను తీసుకోకపోవడమే మంచిది.